تفاوت انواع حافظه‌های ذخیره‌سازی (HDD و SSD) و راهنمای انتخاب مناسب

هنگام انتخاب قطعات کامپیوتر یا لپ‌تاپ، یکی از مهم‌ترین بخش‌هایی که باید به آن توجه کرد حافظه ذخیره‌سازی است. عملکرد سیستم، سرعت اجرای برنامه‌ها، زمان بوت و حتی طول عمر دستگاه تحت‌تأثیر نوع حافظه است. به‌طور کلی حافظه‌ها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• HDD یا هارد دیسک
• SSD یا درایو حالت جامد

هرکدام از این حافظه‌ها ویژگی‌ها، سرعت، طول عمر و کاربردهای متفاوتی دارند. در این مقاله به زبان ساده و جامع انواع SSD، فرم‌فاکتور‌ها، رابط‌های مختلف و تفاوت‌های واقعی عملکرد آن‌ها با HDD توضیح داده شده تا بتوانید بهترین انتخاب را برای گیمینگ، تدوین، آرشیو، یا استفاده روزمره داشته باشید.

آشنایی با HDD (هارد دیسک)

هارد دیسک‌ها قدیمی‌ترین و رایج‌ترین حافظه‌های ذخیره‌سازی هستند. این نوع حافظه از صفحات چرخان (پلاتر) و یک هد مکانیکی برای خواندن و نوشتن داده استفاده می‌کند؛ درست مانند عملکرد یک گرامافون.

این ساختار مکانیکی باعث می‌شود HDDها نسبت به SSDها سرعت کمتری داشته باشند، اما درعوض عمر طولانی‌تر و هزینه بسیار کمتر برای هر گیگابایت ارائه می‌دهند.

سرعت تقریبی HDD

• سرعت خواندن/نوشتن: حدود 80 تا 160 مگابایت بر ثانیه
• مناسب برای: آرشیو، ذخیره‌سازی طولانی‌مدت، سیستم‌های اداری و دیتای حجیم

یکی از مزیت‌های اصلی HDD امکان ریکاوری داده‌ها حتی پس از آسیب‌های شدید است؛ زیرا اطلاعات روی پلاترها ذخیره می‌شود و قابل بازیابی مکانیکی است.

آشنایی با SSD (درایو حالت جامد)

SSDها بر خلاف HDD هیچ قطعه مکانیکی ندارند و از تراشه‌های NAND Flash تشکیل شده‌اند. همین موضوع باعث می‌شود عملکرد آن‌ها بسیار سریع‌تر، کم‌مصرف‌تر، بی‌صدا و مقاوم‌تر در برابر ضربه باشد.

SSDها از نظر رابط و فرم‌فاکتور چند دسته هستند:

• SATA SSD (معمولی‌ترین و ارزان‌ترین)
• NVMe SSD (نسل جدید با سرعت بسیار بالا)
• M.2 SATA (در ظاهر M.2 ولی با سرعت SATA)
• M.2 NVMe (رایج‌ترین SSDهای پرسرعت امروزی)
• mSATA (قدیمی‌تر و مخصوص لپ‌تاپ‌های قدیمی)

در ادامه هر نوع SSD را به صورت دقیق توضیح می‌دهیم.

SATA SSD چیست؟

این نوع SSD از همان رابط SATA هاردها استفاده می‌کند. ظاهر آن مشابه HDDهای ۲.۵ اینچی است اما داخل آن حافظه‌های فلش قرار دارد. سرعت آن نسبت به HDD چند برابر اما نسبت به NVMe بسیار کمتر است.

سرعت SATA SSD

• خواندن: بین 450 تا 550 MB/s
• نوشتن: بین 350 تا 520 MB/s

این SSD برای سیستم‌های اداری، لپ‌تاپ‌های قدیمی یا ارتقای اقتصادی گزینه بسیار خوب و قابل‌اعتماد است.

فرم‌فاکتور M.2 چیست؟

بیشتر SSDهای جدید به صورت M.2 تولید می‌شوند؛ یعنی به‌صورت کارت باریک بدون کابل که مستقیم روی مادربرد نصب می‌شود. کدهای اندازه مثل 2280، 2230 و 22110 نشان‌دهنده طول و عرض هستند (مثلاً 2280 یعنی 22 میلی‌متر عرض و 80 میلی‌متر طول).

نکته مهم این است که M.2 فقط فرم‌فاکتور است، نه رابط. SSDهای M.2 می‌توانند SATA یا NVMe باشند.

NVMe SSD چیست؟

NVMe (مخفف Non-Volatile Memory Express) یک فناوری جدید است که به SSD اجازه می‌دهد از خطوط پرسرعت PCIe استفاده کند. همین موضوع باعث می‌شود سرعت آن چندین برابر SATA SSD باشد.

سرعت NVMe SSD (میانگین)

• PCIe 3.0: حدود 1500 تا 3500 MB/s
• PCIe 4.0: حدود 5000 تا 7400 MB/s
• PCIe 5.0: حدود 9000 تا 12000 MB/s

NVMe بهترین انتخاب برای گیمینگ حرفه‌ای، تدوین و انتقال فایل‌های سنگین است.

mSATA SSD چیست؟

نسل قدیمی‌تر SSDهای کوچک بود که بیشتر در لپ‌تاپ‌های قدیمی و مینی‌پی‌سی‌ها استفاده می‌شد. امروزه تقریباً کنار گذاشته شده و جای آن را M.2 گرفته است.

مقایسه طول عمر HDD و SSD

برخلاف تصور عمومی، SSDها عمر نامحدودی ندارند. آن‌ها تعداد مشخصی چرخه نوشتن (TBW) دارند و پس از آن دچار فرسودگی می‌شوند. اما HDDها اگرچه مکانیکی هستند، برای آرشیو طولانی‌مدت گزینه مطمئن‌تری محسوب می‌شوند.

• HDD: مناسب آرشیو بلندمدت و قابلیت ریکاوری بالاتر
• SSD: مناسب سرعت بالا، نه ذخیره‌سازی بلندمدت

پیشنهاد خرید برای انواع استفاده‌ها

• گیمینگ: NVMe PCIe 3.0 یا 4.0
• تدوین و کارهای سنگین: NVMe PCIe 4.0 یا 5.0
• سیستم‌های اداری/روزمره: SATA SSD
• آرشیو بلندمدت: HDD ظرفیت بالا
• لپ‌تاپ‌های قدیمی: SATA SSD یا mSATA (در صورت نیاز)

جدول مقایسه سرعت انواع حافظه‌های ذخیره‌سازی